ماشين و حفاظ هاي مناسب

(قسمت سوم)

امروزه هر فرد كه زندگي روزمره و عادي خود را سپري مي كند، فارغ از خطرات موجود در محيط هاي كاري در جامعه اطراف نیز خطراتي از جمله آتش سوزي, سقوط, تصادف و … را در كنار خود احساس می کند. بنابراین افراد بايستی در جهت محافظت خود در برابر آنان مجهز به دانش ايمني با آموزش مناسب شوند. اساسا هدف پیشرفت تکنولوژی، در جهـت بهبود زندگی و راحتی بشر بوده اما به همراه خود خطراتی را نیز به دنبال داشته است. وقوع انقلاب های صـنعتی در دهه های اخیر منجر به افزایش کیفیت و کمیت تولیدات و خدمات گردید ولی به نوبه خود باعث افزايش حوادث مختلف نيز شده است.

در دو بخش قبل در مورد آمار حوادث، ‌ماشین ها و خطرات مکانیکی آنها و انواع حفاظ ها صحبت کردیم. در این بخش به ادامه مطالب قبل می پردازیم:

ايمني برق و جلوگيري از برق گرفتگي

يكي از پر خطرترين مباحث در فعاليت با ماشين ابزار ها خطر برق گرفتگي و معضلات آن مي باشد كه به علت مواجهه مستقيم با ماشين ابزار اين موضوع امري است اجتناب ناپذير مگر آنكه ايمني لازم رعايت گردد.

بارزترين خطري که استفاده از انرژي الکتريکي ايجاد مي کند عبارتند از:

1- خطرات ناشي از توليد حرارت نا مطلوب
2- برق گرفتگي

مقاومت بدن انسان در مقابل برق

بدن انسان داراي ساختمان فيزيولوژيکي مخصوصي است که کما بيش هادي جريان برق مي باشد لذا بدن انسان داراي مقاومتي است. زماني انسان دچار برق گرفتگي مي شود که دو نقطه از بدن انسان با دو نقطه از يک سيم الکتريکي که در ولتاژهاي مختلف مي باشد تماس حاصل نموده و در اثر اين تماس و اختلاف ولتاژ جريان الکتريکي بين اين دو نقطه برقرار گردد.
مقاومت بدن افراد مختلف با هم فرق مي کند. همچنين مقاومت مسير عبور جريان در قسمت هاي مختلف بدن متفاوت است. ولي چيزي که کاملا مشخص است پوست و استخوان، چربي و غضروف نسبت به عضلات و خون مقاومت بيشتري را در مقابل عبور جريان برق نشان مي دهند و بزرگترين مقاومت بدن در قشر پوست که فاقد عصب و رگ هاي خوني است. به همين دليل در ابتدا برق گرفتگي، که پوست محل ورود و خروج جريان سالم است جريان عبوري کمتر است ولي بعد از مدت کمي که لايه پوست از بين مي رود جريان عبوري با توجه به پايين آمدن مقاومت بدن بيشتر مي شود. در محيط هاي گرم و مرطوب که معمولا با عرق کردن همراه است مقاومت الکتريکي پوست خيلي کم مي شود و برق گرفتگي شديدتر خواهد بود.
بطور کلي عوامل زير باعث تغيير مقاومت بدن انسان مي شوند:

1- ضخامت پوست
2- وضع رطوبت پوست ، درجه حرارت و مقدار نمک پوست
3- سطح تماس پوست به قسمت برقدار
4- شدت جريان الکتريکي
5- مسير عبور جريان
6- مدت عبور جريان
7- نوع جريان الکتريکي و فرکانس
وضع روحي شخص نيز ممکن است در تغيير مقاومت موثر باشد، خنده زياد، هيجانات و ‌گريه مقاومت بدن را کمتر از حالت آرام مي نمايد.
مقدار جريان خطرناک براي برق صنعتي 50 تا 60 هرتز، 25 ميلي آمپر تعيين گرديده است.

عوارض ناشي از برق گرفتگي:

1- اختلالات قلبي
2- اختلالات و ضايعات عصبي
3- اختلالات حسي
4- سوختگي در اثر برق گرفتگي

لازم به توضيح است که عوارض فوق الذکر باعث بوجود آمدن امراضي از قبيل:
1- دريچه قلب گشاد مي شود و همچنين باعث انبساط قلب و لخته شدن خون مي گردد.
2- اختلال مشاعر و هذيان گويي، سردرد عصبي و از دست دادن حافظه
3- کور و کر شدن شخص برق گرفته
4- سوختگي بدن مخصوصا جايي که در تماس مستقيم با برق قرار گرفته است.

خصوصيات خطرناک نيروي برق:

برق گرفتگي مي تواند در سه حالت باعث کشته شدن شخص شود.
1- به دليل تماس مستقيم شخص با جريان الکتريکي باعث ايجاد اثر مستقيم بر قلب و دستگاه تنفس مي گردد.
2- با توجه به شدت جريان الکتريکي باعث مي شود شخصي که دچار برق گرفتگي مي شود، پرت شده و در صورتيکه شخص بر روي ارتفاع بلند باشد باعث افتادن وي و نهايتا موجب هلاکت وي مي شود.
3- به دليل تماس سيم با بدن، شخص دچار سوختگي و جراحت مي شود.

چگونگي و حالات برق گرفتگي:‌

1- تماس بدن با هر دو سيم فاز و نول
2- تماس يک فاز و يک نقطه با بدن و يا زمين
3- تماس بدن با دستگاهي که جريان فاز به آن متصل است.

نکات ايمني مربوط به سيستم برق:

1- وسايل و ادوات برقي بايد داراي حفاظ بوده و طوري ساخته و نصب و بکار برده شود که خطر برق گرفتگي نداشته باشد.
2- نصب و امتحان و يا تنظيم وسايل و ادوات الکتريکي بايد فقط توسط اشخاصي که صلاحيت فني آنها محرض باشد انجام گيرد و متخصص قبل از شروع بکار آنرا مورد آزمايش قرار دهد.
3- پوشش ها و زره کابل هاي برق و لوله ها و بست ها و متعلقات و همچنين حفاظ ها و ساير قسمت هاي فلزي وسايل برقي که مستقيما تحت فشار برق نيستند براي جلوگيري از بروز خطر احتمالي بايد مجهز به سيستم اتصال به زمين موثر گردند، اين سيستم به سيستم Earting موسوم است.
4- سيم هاي اتصال به زمين بايد داراي ضخامت کافي و در نتيجه مقاومت کم باشند يا بتوانند حداکثر جريان احتمالي که در اثر از بين رفتن و يا خراب شدن عايق بوجود مي آيد استقامت داشته باشند . ضمنا بايد در مدار جريان وسايل پيش بيني شود که در صورت پيدا شدن نقصي که موجب اتصال جريان برق به زمين گردد تمام مدار يا قسمت معيوب آنرا قطع کند.
5- در نقاطي که احتمال صدمه به سيم هاي اتصال زمين مي رود بايستي يه وسيله مکانيکي آنها را محافظت نمود.
6- در مدت تعمير شبکه برق بايد آنرا بوسيله کليد از منبع جريان قطع، و به زمين متصل نمود.
سيم ها و کابل هاي برق بايد داراي روپوش عايق مناسب با فشار الکتريسيته و ساير شرايط بوده و روي اصول فني نصب و حتي الامکان در لوله يا کانال قرار گرفته باشد.